Zadatek a zaliczka

Instytucje zadatku i zaliczki mają bardzo częste i pożyteczne zastosowanie w praktyce. Pomimo niekiedy zamiennego stosowania terminu zadatek i zaliczka, skutki prawne związane z występowaniem tych zwrotów w umowie mogą być diametralnie różne.

Stosownie do regulacji zawartych w Kodeksie cywilnym, jeżeli strony umowy nie ustalą tego odmiennie, kiedy łącząca strony umowa zostaje wykonana, zadatek podlega zaliczeniu na poczet świadczenia dającego zadatek (w praktyce najczęściej na poczet ceny). Jeżeli strony rozwiążą umowę przed jej wykonaniem, bądź gdy umowa nie może zostać wykonana z przyczyn za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności, bądź gdy obie ponoszą odpowiedzialność w tym samym stopniu, zadatek powinien być zwrócony dającemu.

Zgoła inaczej kształtują się te zasady, gdy umowa nie zostaje wykonana z przyczyn dotyczących tylko jednej ze stron. Wówczas, druga strona może od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, wówczas może żądać zwrotu dwukrotnej jego wartości.

Zadatek ma więc charakter zabezpieczający obie strony transakcji. Po pierwsze biorącego zadatek, bo zanim przystąpi do wykonywania umowy, otrzymuje określoną kwotę pieniężną, a po drugie też dającego, bo w razie niewykonania umowy z winy biorącego zadatek, będzie mógł dochodzić od niego nie tylko zwrotu samego zadatku ale jego dwukrotności.

Trzeba pamiętać, że ta regulacja może być zmieniona przez umowę stron (np. w zakresie wysokości kwoty podlegającej zwrotowi czy zatrzymaniu w razie odstąpienia od umowy). Jeżeli jednak strony nic odmiennego nie postanowią, a przewidzą w treści umowy skorzystanie z zadatku, wówczas powyższe reguły znajdą dlań zastosowanie.

Odmiennie rzecz ma się w przypadku zaliczki. Zaliczka stanowi tylko kwotę uiszczoną na poczet przyszłych należności jednej ze stron umowy. W wypadku więc gdy umowa nie dojdzie do skutku, strony mają obowiązek zwrócić sobie wzajemnie to co sobie uprzednio świadczyły, w tym i zaliczkę. Odmiennie więc niż przy zadatku, zaliczka nie pełni funkcji zabezpieczenia dla stron umowy.  Tutaj nie stosuje się reguł jak przy zadatku, choć oczywiście same strony mogą przewidzieć szczegółowe rozwiązania zbliżające zaliczkę do kodeksowej regulacji zadatku.

Pomimo częstej wymienności tych pojęć w języku potocznym, trzeba mieć na uwadze odmienne skutki płynące z ich zastosowania w praktyce.

O Piotr Gawlik

Radca prawny, partner w Kancelarii "Buczkowski, Gawlik Adwokaci i Radcowie Prawni" sp. p.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>